Elektrikli forkliftler, birçok sektörün direkt ya da dolaylı fayda sağladığı araçlar. Depolarda egzoz emisyonlarını azaltan abu araçlar, şarj altyapısı ve batarya güvenliğini öne çıkarıyor.
Depoda ürünler raflara taşınıyor, siparişler hazırlanıyor ve yükleme alanında araçlar bekliyor. Bu hareketliliğin merkezinde yer alan forkliftlerin elektrikliye dönüşmesi ise çalışma ortamında köklü bir değişimi de beraberinde getiriyor. En temelde kullanım sırasında egzoz gazı çıkarmayan ve daha sessiz çalışan bu araçlarda yakıt ikmalinin yerini şarj işlemi alıyor. Bu da işletmenin güvenlik planına yeni başlıklar ekliyor.
Elektrikli forklift kullanmak bir yandan da çarpışma, devrilme veya yük düşmesi gibi mevcut riskleri de ortadan kaldırmıyor. Bunlara bataryanın şarj edilmesi, değiştirilmesi ve bakımı sırasında oluşabilecek tehlikeler de eklenince dönüşümün yalnızca araç satın alma kararı olarak görülmemesi gerekiyor. Depo yerleşimi ve çalışma alışkanlıklarının da yeni ekipmana göre gözden geçirilmesi mühim.
Önce batarya türünü tanımak gerekiyor
Her elektrikli forklift aynı batarya teknolojisini kullanmıyor. Batarya teknolojisi değiştikçe güvenlik ihtiyacı da değişiyor. Kurşun asit aküler ile lityum iyon bataryaların bakım ihtiyaçları ve yangın senaryoları haliyle farklılaşıyor. Kurşun asit akülerde şarj sırasında açığa çıkabilen hidrojen, yetersiz havalandırılan alanlarda birikerek patlayıcı ortam oluşturabiliyor. Akü sıvısıyla temas ise kimyasal yanık riski taşıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın “Forkliftlerle Güvenli Çalışma Rehberi”, şarj alanlarında yeterli havalandırmanın ve batarya işlemlerini eğitimli çalışanların yürütmesinin önemini vurguluyor.
Lityum iyon bataryalarda fiziksel hasar, uygunsuz şarj veya aşırı sıcaklık gibi etkenler termal kaçak riskini gündeme getiriyor. Termal kaçak, bir hücrede başlayan kontrolsüz ısınmanın çevredeki hücrelere yayılabildiği zincirleme süreç olarak açıklanıyor. Bu süreç yangına ve tehlikeli gazların açığa çıkmasına yol açabiliyor. Ancak bütün lityum iyon bataryaların risk düzeyi de aynı değil. Hücre kimyası, tasarım ve koruma sistemleri değerlendirmede önem taşıyor. osha.gov
Şarj alanı boş bulunan köşeye kurulmamalı
Şarj noktasının yeri, priz bulunmasına göre seçilmemeli. Alanın havalandırması, elektrik tesisatının kapasitesi, araç trafiği ve yakınındaki yanıcı malzemeler birlikte incelenmeli. Şarj cihazları forklift çarpmalarına karşı korunmalı, kablolar ezilme ve takılma riski yaratmayacak biçimde düzenlenmeli. Kurşun asit akü kullanılan alanlarda asit sıçraması ve dökülmesine yönelik hazırlık da bulunmalı.
Şarj alanının geçici palet veya ambalaj depolama noktasına dönüşmesi de önlenmeli. Karton kutuların ve diğer yanıcı malzemelerin birikmesi, olası bir yangının çevreye yayılmasını kolaylaştırabilir. Alanın sınırları belirlenmeli ve kaçış yolları açık tutulmalı.
Birden fazla aracın aynı anda şarj edilmesi planlanıyorsa elektrik altyapısının buna uygunluğu yetkin kişilerce değerlendirilmelidir. Uygun olmayan uzatma kablolarıyla oluşturulan geçici çözümler, günlük iş akışının kalıcı parçası haline getirilmemeli.
Bataryanın elektrik vermeye devam etmesi, güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Hasarlı bağlantılar, sızıntı, olağan dışı ısınma, şişme veya sistem uyarıları değerlendirilmeden kullanım sürdürülmemeli. Şarj cihazı ve batarya uyumu korunmalı, üreticinin kullanım ve bakım talimatları izlenmeli. Batarya yönetim sisteminin koruma işlevleri devre dışı bırakılmamalı.
Operatör eğitimi de sürüş becerileriyle sınırlı kalmamalı. Çalışanlar şarj işlemini kimin yapacağını, hangi belirtilerde ekipmanı kullanımdan çıkaracağını ve arızayı kime bildireceğini bilmeli. Batarya değişiminde ağırlığın güvenle kaldırılması ve uygun koruyucu ekipmanın kullanılması ayrıca ele alınmalı.
Yangın senaryosu depoya özel hazırlanmalı
Acil durum planı hazırlanırken “Forklift yanarsa ne yapılacak?” sorusunun yanında olayın nerede ve ne zaman başlayabileceği de düşünülmeli. Mesai dışında şarj edilen bir araçtaki sorun nasıl fark edilecek? Yakındaki ürünler nasıl etkilenecek? Müdahale ekipleri batarya türünü ve şarj alanını nasıl öğrenecek? Algılama, alarm ve söndürme düzeni, batarya teknolojisiyle depo koşullarına uygun biçimde uzmanlarca değerlendirilmelidir. Çalışanların görevi ve güvenli tahliye adımları açık olmalı. Lityum iyon batarya olaylarında yeniden alevlenme ihtimali de müdahale planında hesaba katılmalı.
Forkliftlerin, bataryaların ve şarj cihazlarının sigorta kapsamındaki yeri, sigorta bedelleri ve ilgili istisnalar sigortacıyla netleştirilmeli. Depodaki stokların zarar görmesi ve faaliyetin durması halinde uygulanabilecek teminatlar da poliçe koşulları üzerinden ayrıca değerlendirilmeli. Düzenli bakım kayıtları ve tatbikatlar da bu dönüşümün güvenli biçimde sürdürülmesini destekliyor.
